thực sự hiểu vấn đề thì lại không tự đánh giá mình cao như thế. Hiệu ứng này mô tả một dạng lệch lạc nhận thức (cognitive bias) trong đó những người kỹ năng kém đưa ra những quyết định tồi và những kết luận sai lầm nhưng sự thiếu hiểu biết (thiếu năng lực) đã ngăn cản họ nhận ra sự thiếu hiểu biết (thiếu năng lực) của họ (metacognitive: nhận thức về nhận thức). Bởi vì các kỹ năng cơ bản và nhận thức cần thiết để tạo nên năng lực cũng chính là các kỹ năng cần thiết để đánh giá năng lực. Mọi người không biết là họ không biết những gì. Họ thậm chí không biết cách và nơi để tìm kiếm những gì họ không biết. Và họ, những người thiếu hiểu biết không thấy một điều rõ ràng là những người có kỹ năng đều thấy rõ chân tướng những kẻ ngốc này khi họ đột nhiên phơi bày sự ngu dốt của mình ra. Cho tới lúc đó họ vẫn tự đánh lừa mình rằng chính sự thiếu hiểu biết của họ là năng lực đáng tự hào. Do đó, những người có kỹ năng kém chịu ảnh hưởng của ảo tưởng tự tôn (illusory superiority), đánh giá những kỹ năng của họ trên mức trung bình, trên mức thực tế; trong khi những người có kỹ năng cao lại đánh giá thấp năng lực của họ, chịu ảnh hưởng của ảo tưởng tự ti (illusory inferiority).
Mất khả năng nhận thức, họ không chỉ không thể nhận thức được về bản thân mà còn không thể nhận thức được về người khác, từ đó sinh ra những thiên kiến, nhận định sai lầm về bản chất và hành vi của người khác. “Cognitive bias” được định nghĩa là những khuynh hướng tâm lý dẫn đến não người đưa ra những quyết định hay kết luận sai lầm. Đa phần những thiên kiến này là kết quả của việc “nhận thức tắt” (cognitive shortcut). Con người dựa theo những khuôn mẫu từ trước để đưa ra một nhận định, đánh giá về một sự vật, hiện tượng mà không quan tâm suy xét cặn kẽ về sự vật hiện tượng đó. Một thiên kiến phổ biến ở mọi người là hiệu ứng quy kết (attribute effect) hay lỗi quy kết bản chất (fundamental attribution error). Khi đó, mọi người tham gia những cuộc tranh luận không còn có thể phân biệt giữa câu “Anh sai” với câu “Anh bị ngu”. Không đồng ý đánh đồng thành sỉ nhục. Chỉnh cho đúng bị coi là ghen ăn tức ở. Và từ chối công nhận một quan điểm ngoài luồng, dù cho nó quái đản hay rỗng tuếch như thế nào, bị coi là cứng nhắc thủ cựu. Những điều này xảy ra chung quy chỉ bởi thiếu sự giáo dục đúng đắn nhấn mạnh việc phát triển nội tâm con người.
Có thể nhận ra chân giá trị của mình và người khác cũng chính là biết sống vậy!
"Cái ý nghĩ ta có thể đọc được người đời cũng khá là hoan lạc... Trong lòng mình mầm nghi kỵ mọc đầy, chỉ cần tưới tắm loại tư tưởng tướng pháp này, bảo đảm một phút sau sẽ đâm chồi nảy lộc những thứ thành kiến cuộc đời. Mà, thứ đó mình đã thừa mứa.
...
Mà định kiến có đáng tin đâu, nhiều lần nó đã nhiều lần phản bội mình.
...
Thời của ba má mình, cái sự ghét thương nhau đơn giản là địch ta, là lễ giáo và những thứ xoay quanh nó. Thời mình ghét dễ, thương khó. Lên mạng thấy những cuộc tranh cãi triền miên, mạt sát triền miên mà ớn. Nào là tôn giáo, sắc tộc đã đành, ghét nhau còn vì người Nam kẻ Bắc, người quê kẻ thị thành. Ghét vì anh yêu máy ảnh hiệu Ca, còn tôi chỉ say đắm Ni. Anh mù quáng mê điện thoại Ai, còn tôi thấy loại đó là thứ khoe mẽ đồng bóng. Vậy là ném nhau bằng mọi ngôn từ bén nhọn nhất. Đến nỗi mình nghĩ ngữ pháp tiếng Việt cần phải đảo ngược, ai của cái gì. Không phải cái gì của ai.
Làm sao đi tới lòng nhau khi mắt bị che tai bị bịt và mũi nghẽn đặc bởi những định kiến vu vơ kiểu vậy. Gò má đó chứng tỏ là chị đó không tốt đâu. Cái kiểu ăn mặc buông thả đó thì cô kia cũng không tử tế đâu. Nói chuyện bỗ bã vậy chắc không phải người có học đâu. Vì một vài chi tiết không thuận mắt, mình gạt họ đi không đắn đo. Người sống lủ khủ ngoài kia, phủi sạch người này mình bắt đầu cuộc tìm kiếm khác, sợ gì." - Nguyễn Ngọc Tư
“Ngu dốt thường sinh ra sự tự tin hơn là kiến thức" - Charles Darwin
“Một trong những điều đau khổ của thời đại chúng ta là những ai cảm thấy chắc chắc lại là những kẻ ngu ngốc, còn người giàu tưởng tượng và tri thức lại lấp đầy bởi sự hoài nghi và lưỡng lự” - Bertrand Russell
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét